Mulleres en acción violencia zero 2017/2018

Novas relacionadas

Chega a Valga a mostra que recolle a represión que sufriron as mulleres da provincia de Pontevedra

"Rexas. Mulleres baixo o terror franquista", organizada pola Deputación, poderá verse no Auditorio ata o 14 de outubro


26 setembro 2018
Inauguración Rexas Valga

"Rexas. Mulleres baixo o terror franquista", a exposición, organizada pola Deputación para reparar ás vítimas do Alzamento do 1936, ponlle rostro e nome a 172 pontevedresas que foron perseguidas, asasinadas, encarceradas e que, ademais, por mor da súa condición de mulleres, foron obxecto de vexacións de corte sexista. A mostra foi inaugurada esta mañá no Auditorio de Valga, onde poderá visitarse ata o vindeiro 14 de outubro. O acto de apertura incluíu unha conferencia, á que asistiu un grupo de alumnado de 2º de bacharelato do IES de Valga, e na que interviu a comisaria, a xornalista e escritora Monrse Fajardo, as concelleiras Begoña Piñeiro e Carmen Gómez, e o deputado de Cultura e Lingua, Xosé Leal.

A comisaria da exposición, Montse Fajardo centrouse na investigación previa que deu pé á mostra e fixo fincapé en que "as mulleres foron asasinadas, exiliadas, depuradas, vexadas, e foron vítimas das mesmas tipoloxías de represión que os homes pero ademais sufriron unha violencia con claros tintes sexistas e foron rapadas, tatuadas e agredidas sexualmente". A comisaria tamén explicou que a represión tiña aínda unha compoñente máis no caso feminino "non só sufriron represión polas súas implicacións políticas ou sindicais, senón tamén por estar emparentadas con homes perseguidos". Tamén reivindicou o papel das mulleres que quedaron soas, marcadas como roxas, mentres os seus homes foran asasinados ou permanecían no cárcere.

"Rexas. Mulleres baixo o terror franquista" foi unha mostra organizada xa no pasado exercicio polo departamento provincial de Cultura e Lingua e que fixera un percorrido por varios concellos da provincia. Debido á alta demanda de concellos e asociacións que traballan na recuperación e na reparación da memoria histórica, a Deputación decidiu manter a mostra na súa programación do ano 2018. Así, tras iniciar a súa itinerancia en Bueu, Cuntis e O Porriño, e tras pasar por Valga, está previsto que continúe o percorrido por Cangas, Tomiño e Cambados.

Mulleres represaliadas en Valga e na súa contorna

Montse Fajardo centrouse especialmente nas mulleres represaliadas na contorna de Valga, como os casos de Carme Verdeal, veciña de Pontecesures,  ou Dolores Buján, de Cuntis. Explicou que un dos obxectivos da mostra é ir máis alá da represión máis evidente, e xunto cos paneis dedicados ás  asasinadas, presas ou exiliadas hai paneis con nomes e imaxes de mulleres que sen sufrir "en primeira persoa" os castigos dos fascistas, viron a súa vida truncada polo golpe, como é Carmen Verdeal. Quedou embarazada do fillo da dona da casa onde traballaba e cando el marchou á guerra, dérono por morto na batalla do Ebro. Carmen  marchou a Vigo, onde fixo de todo para sacar adiante á nena soa. O pai da nena, Segundo Sánchez, volveu pero cando soubo ao que se dedicara, deixouna e alistouse na División Azul. Ela meteu á nena interna en Tui e emigrou a Venezuela.

Dolores Buján Rajoy, pola súa banda, sufriu a visita dos falanxistas unha noite, estando embarazada. Ían na procura do seu home, Manuel Fuentes, e como non o atoparon déronlle tal malleira que ao día seguinte pariu prematuramente. Tamén son da contorna Manuela Alonso e a súa filla, Elena Ferreiro, que foron rapadas polos fascistas tras a detención de Ramón Ferreiro e José Pena -pai e mozo de Elena respectivamente-, pola súa pertenza á Fronte Popular, que Pena lideraba en Cuntis. A comisaria citounas ás tres como exemplo de como as mulleres foron "castigadas" polo fascismo non só pola súa propia ideoloxía ou militancia senón polo simple feito de estar emparentadas con homes perseguidos, e usáronse para iso técnicas especialmente sexistas como a rapa do pelo, a inxestión obrigada de aceite de rícino para que defecasen en público ou a tatuaxe da pel.

A mostra fala tamén das mulleres como exemplo de solidariedade. A xente de Cuntis recolleu sinaturas para evitar o fusilamento de Xosé Viéitez, mestra na vila, e axudou á muller, Carme Gómez,  ata que marchou ao exilio. Ou das resistentes como Placeres Castellanos que acabou formando parte da resistencia francesa contra os nazis tras o asasinato do seu fillo Víctor e o seu home, Victor Fraiz. A irmá deste, Higinia Fraiz, foi depurada como mestra en Bandeira, Silleda, e marchou a Caldas onde puxo unha academia co seu home, Manuel Tubío, que foi referente para varias xeracións.

A historia de 172 mulleres

A exposición conta as historias de 172 mulleres, algunhas delas feitas públicas por primeira vez, a través de 78 fotografías. Está dividida en tres bloques, sendo o primeiro o da contextualización histórica, que conta que o golpe de Estado supuxo unha quebra dos dereitos da República tanto no relativo ás clases como dende o punto de vista das mulleres, que despois pasaron a ser tuteladas por varón, igrexa ou a sección feminina.

A segunda parte da exposición, a máis longa, analiza as diferentes tipoloxías de represión e mostra que, a pesares de que as cifras amosan que os homes son maioría nas listaxes de vítimas, as mulleres non só padeceron as mesmas tipoloxías de represión ca eles, senón que ademais foron obxecto de vexacións de corte sexista aplicadas non só a aquelas cidadás significadas política ou sindicalmente, senón tamén ás familiares de homes perseguidos: foron rapadas, agredidas sexualmente, tatuadas, arrastradas con cordas ou obrigadas a bailar espidas diante da xente.

Finalmente, a terceira e última parte da mostra dedícase a recoñecer o labor solidario e resistente das mulleres, o seu apoio imprescindíbel á guerrilla, aos fuxidos, á xente presa e ás súas familias, ás viúvas e criaturas orfas, así como o seu protagonismo na transmisión da memoria.