#AidaFernandezRios

Ciclo de Conferencias Científicas Aida Fernández Ríos

Real Academia Galega de Ciencias (RAGC) e a Deputación de Pontevedra consideran de interese común a colaboración para a realización do Ciclo de Conferencias Aida Fernández Ríos e así promover o interese do público xeral, ademais de impulsar o enorme labor científico levado a cabo en Galicia.


A RAGC leva organizando actividades, cursos e ciclos de conferencias en toda a comunidade galega desde a súa fundación no ano 1973, e en liña cos seus obxectivos (difundir a ciencia e a tecnoloxía) pretende instaurar este ciclo de conferencias no que se abordan distintas temáticas con repercusión na sociedade.

Nun primeiro bloque organízanse conferencias en formato webinar impartidas por persoas de recoñecido prestixio no seu ámbito profesional propostas pola RAGC. E nun segundo bloque conferencias en centros de ensino da provincia de Pontevedra dirixidas ao alumnado da ESO.

Ante calquera dúbida pódese contactar co Servizo de Cohesión Social e Xuventude en  cohesionsocialexuventude@depo.es

CONFERENCIAS DIRIXIDAS AO GRAN PÚBLICO

ENFERMIDADES NEURODEXENERATIVAS E ENVELLECEMENTO

3 de maio de 2022 | 19 h | seminario web de 40 minutos/relator mais coloquio e/ou preguntas | preinscrición

Carlos Spuch Calvar, investigador sénior do Grupo de Neurociencia Traslacional do Instituto de Investigación Sanitaria Galicia Sur e investigador do Centro de Investigación Biomédica en Rede de Saúde Mental (CIBERSAM)

“A enfermidade de alzhéimer, estamos preto de tratar esta enfermidade?"

A sociedade actual está a sufrir o envite das enfermidades neurodexenerativas, non sabemos se debido ao envellecemento, aos nosos hábitos ou a factores ambientais; pero a realidade é que cada vez estamos a sufrir máis diagnósticos destas enfermidades, que, ao afectar o noso cerebro, levan os nosos recordos, os nosos pensamentos e o que somos.
Existen moitas enfermidades neurodexenerativas, pero a que tivo máis prevalencia e impacto na nosa sociedade foi a enfermidade de alzhéimer. Aínda que ningunha delas ten tratamento ou cura, nos últimos anos a neurociencia abriu camiños novos que deron lugar a novos fármacos que poden utilizarse para tratar esta terrible enfermidade.
Nesta charla abordarase a enfermidade de alzhéimer desde a perspectiva histórica, as investigacións que se están realizando nos laboratorios e que poderían ver a luz nos próximos anos e as que aínda terán que esperar.

Vanessa Valdiglesias García, investigadora distinguida do Programa Beatriz Galindo, Centro de Investigacións Científicas Avanzadas, Facultade de Ciencias, Universidade da Coruña.

“Biomarcadores para a identificación precoz da fraxilidade asociada ao envellecemento”

O concepto de fraxilidade xurdiu nos últimos anos como unha nova medida máis precisa da idade biolóxica. A fraxilidade é un síndrome multidimensional de perda de reservas (enerxía, física, capacidade funcional, cognición, saúde) que ocasiona vulnerabilidade e aumenta o risco de sufrir alteracións de saúde que poden implicar discapacidade, dependencia e, mesmo, a morte.

Na actualidade, a avaliación da fraxilidade baséase principalmente en determinar parámetros clínicos, o que supón que esta se identifique cando xa se manifestou de forma clara. Con todo, posto que as bases biolóxicas da fraxilidade son multifactoriais e implican a desregulación de diversos sistemas fisiolóxicos, poderíanse usar diferentes biomarcadores para tratar de identificala antes da súa manifestación clínica. A determinación e a validación destes biomarcadores supoñerían un importante paso adiante na atención de pacientes xeriátricos, xa que permitiría anticipar, ou mesmo previr, o estado de fraxilidade.

TECNOLOXÍA FARMACÉUTICA AO SERVIZO DA MEDICINA

5 de maio de 2022 | 19 h | seminario web de 50 minutos mais coloquio e/ou preguntas | preinscrición

Carmen Álvarez Lorenzo, catedrática de Farmacia e Tecnoloxía Farmacéutica, Facultade de Farmacia, Universidade de Santiago de Compostela. Académica Numeraria electa da RAGC.

“A tecnoloxía farmacéutica na era da medicina personalizada”
Cada persoa é única. O seu material xenético é diferente e iso condiciona, entre outros aspectos, tanto a susceptibilidade a enfermidades coma a súa resposta aos tratamentos farmacolóxicos. Ao coñecer mellor as peculiaridades de cada ser humano poderemos abordar o coidado da saúde de forma personalizada. Ademais, da selección do fármaco máis adecuado para unha determinada patoloxía, a análise da cantidade, da velocidade e do lugar do organismo ao que debe chegar é fundamental para optimizar o efecto farmacolóxico e minimizar os efectos secundarios. Grazas aos avances recentes en tecnoloxía farmacéutica está a mudar a terapia baseada en medicamentos iguais para todas as persoas cara a medicamentos personalizados en canto a dose, morfoloxía e perfil de cesión, o que inclúe a posibilidade de modular o acceso do fármaco ao seu lugar de acción en resposta a determinados biomarcadores que informan sobre a evolución da enfermidade. A materialización de medicamentos personalizados é xa posible grazas ás novas estratexias nanotecnolóxicas, á aplicación de procedementos de impresión 2D e 3D e á incorporación de dispositivos electrónicos. Trátase dun campo que, aínda que incipiente, abre un amplísimo abano de posibilidades de preparación de medicamentos feitos a medida, que contribuirán nos próximos anos a mellorar sensiblemente a calidade de vida das persoas.

CIDADANÍA E CAMBIO CLIMÁTICO

12 de maio de 2022 | 19 h | seminario web de 50 minutos mais coloquio e/ou preguntas | preinscrición

María Loureiro García, catedrática de Fundamentos de Análise Económica Facultade de Ciencias Económicas e Empresariais, Universidade de Santiago de Compostela. Académica Numeraria electa da RAGC.

“A cidadanía ante o cambio climático: aspectos socioeconómicos”

O cambio climático é un dos fenómenos máis globais e preocupantes aos que se enfronta a cidadanía no século XXI. Nesta presentación analízase como os sentimentos cara ao cambio climático se expresan e se transmiten a nivel mundial e xeran posibilidades de aplicacións de políticas de mitigación e adaptación nos distintos continentes. En liñas xerais, cada vez hai máis conciencia a nivel mundial sobre a aparición do cambio climático e as súas consecuencias económicas e sociais; isto ocorre de maneira especial en países que recentemente experimentaron acontecementos extremos. Para realizar esta análise empregamos unha base de datos que contén máis de 100 millóns de rexistros de conversacións en Twitter a nivel mundial desde o ano 2019 ata a actualidade.
Por proximidade, centrarémonos no caso europeo e analizaremos de forma causal, con aplicacións empíricas microeconométricas, coma a transición enerxética e as súas consecuencias nos prezos da enerxía afectan a percepción sobre a necesidade da política climática.

SISMOS EN GALICIA

19 de maio de 2022 | 19 h | seminario web de 50 minutos mais coloquio e/ou preguntas | preinscrición

Juan Ramón Vidal Romaní, catedrático emérito da Área de Xeodinámica Externa, Universidade da Coruña. Académico Numerario da RAGC.

“Os movementos sísmicos en Galicia: por que se producen e cal é o maior perigo que podemos agardar deles”
A voadura nunha canteira, a caída dun obxecto de grandes dimensións… todo produce vibracións, ruídos, sismos que chegan a nós con claridade. O que nos provoca máis inquietude son os terremotos xerados pola liberación da enerxía da Terra, os cales poñen de manifesto a fraxilidade da vida. Galicia emerxeu do mar hai 300 millóns de anos. A súa costa formouse debido ás grandes fallas que romperon a cortiza terrestre e lle conferiron a súa forma actual. Desde aquel momento, as fallas non deixaron de moverse e do seu rozamento xorden os sismos. Aínda que se forman a moitos quilómetros de profundidade, non os sentimos ata que a súa vibración chega á superficie da Terra nun punto chamado epicentro. En toda a contorna da costa galega producíronse epicentros e tamén no interior de Galicia, aínda que en menor cantidade. A diferenza é que dos epicentros no mar poden xurdir tsunamis, grandes ondas que invaden a costa penetrando nas rías ou estrelándose contra os cantís rochosos. Galicia conta cun vixía excepcional, unha construción feita con grandes pedras, sen un gramo de cemento: os hórreos, testemuña de que en Galicia os sismos adoitan ser civilizados.

APLICACIÓNS DA INTELIXENCIA ARTIFICIAL

2 de xuño de 2022 | 19 h | seminario web de 40 minutos/relator mais coloquio e/ou preguntas | preinscrición

María José Carreira Nouche, profesora titular da Área de Ciencias da Computación e Intelixencia Artificial, Centro Singular de Investigación en Tecnoloxías Intelixentes (CiTIUS), Universidade de Santiago de Compostela.

“Intelixencia artificial e imaxe médica”

Nesta charla preténdese realizar unha aproximación ás tecnoloxías intelixentes e á súa contribución ao avance na interpretación automática de imaxes médicas. Para iso, farase un percorrido por distintas aplicacións das tecnoloxías de intelixencia artificial que se utilizan na actualidade, especialmente as redes neurais de aprendizaxe profunda, que están a ter moi bos resultados neste ámbito. Na charla tamén se introducirán dúas cuestións importantes para este tipo de redes: o determinante que resulta un deseño rigoroso da experimentación, é dicir, a información que se lles proporciona a estes sistemas para "aprender"; e a explicabilidade dos resultados, xa que podemos obter bos resultados pero sen coñecer cal foi a información relevante para alcanzalos, o que pode facer que o sistema non sexa "crible" para a comunidade médica. Presentaranse estratexias que se seguen actualmente para resolver ambas as cuestións con exemplos concretos.

José Pazos Arias, catedrático no Departamento de Enxeñería Telemática, Departamento de Enxeñería de Sistemas Telemáticos, Universidade de Vigo. Académico Numerario da RAGC.

“Os sistemas recomendadores, combatendo a saturación de información”

Somos testemuñas dun crecemento sen límite da información de todo tipo dispoñible en internet. Así, é posible acceder, en calquera momento e lugar, a unha cantidade moi ampla de contidos e servizos de todo tipo: entretemento, noticias, contidos educativos, administración electrónica, comercio electrónico, asistencia sanitaria etc. A pesar das súas innegables vantaxes e oportunidades, este novo escenario provocou unha saturación de información ou dificultade (cando non imposibilidade) para acceder á información de interese, moitas veces porque non somos sequera conscientes de que tal información exista na rede. A navegación por internet non se limita, polo tanto, só á procura de información, senón tamén ao seu descubrimento.
O obxectivo desta conferencia é presentar os sistemas recomendadores, cuxo fin é seleccionar, de entre unha cantidade inxente de opcións dispoñibles e de forma automática e proactiva, contidos de interese para unha ou un usuario ou un grupo deles nun contexto concreto. Presentaremos diferentes estratexias que empregan estes sistemas para elaborar as súas recomendacións, os seus principais dominios de aplicación e as vantaxes e inconvenientes do seu uso.

TECNOLOXÍA DE BIORRECURSOS VEXETAIS

9 de xuño de 2022 | 19 h | seminario web de 50 minutos mais coloquio e/ou preguntas | preinscrición

Herminia Domínguez González, catedrática de Enxeñería Química, Facultade de Ciencias, Campus de Ourense, Universidade de Vigo. Académica Numeraria da RAGC.

“Antioxidantes naturais: obtención e aplicacións tecnolóxicas”

Debido á preferencia e ao aumento da demanda de aditivos de orixe natural por parte das e dos consumidores, incentivouse a procura de novas fontes de antioxidantes naturais que poden substituír a outros de orixe sintética.

Para dispoñer dunha ampla gama de compostos procedentes de materias primas cómpre deseñar procesos de obtención eficaces, selectivos e ambientalmente benignos; tamén é necesario desenvolver as aplicacións máis adecuadas para os produtos existentes e para outros novos.

Nesta presentación proporcionarase unha visión xeral dos principais tipos de antioxidantes naturais, as fontes de especial relevancia, as tecnoloxías convencionais e emerxentes, e, finalmente, algúns exemplos de aplicación en produtos alimentarios e cosméticos.

Poboación destinataria: Dirixidas ao alumnado dos centros de ensino da provincia de Pontevedra (ESO, Bacharelato e ciclos de FP), propostos pola Deputación de Pontevedra.

CHARLAS

M.ª Victoria Lareu Huidobro, catedrática de Medicina Legal e Forense, directora do Instituto de Ciencias Forenses, Universidade de Santiago de Compostela.

“Testemuñas silenciosas: o que o ADN nos conta dun feito criminal”

A xenética forense é unha rama da medicina legal que utiliza os coñecementos científicos da xenética para resolver problemas xudiciais, policiais e, nalgúns casos, particulares. Grazas aos novos avances en xenética forense pódense analizar mostras tan pequenas como unha mancha de sangue do tamaño da cabeza dun alfinete ou do ADN extraído dunha pegada dactilar, polo que teñen grande importancia na resolución de problemas de criminalística biolóxica ou noutras análises relativas a investigacións biolóxicas de parentesco, identificación de persoas desaparecidas, terrorismo etc.

Os novos polimorfismos de ADN proporciónannos información sobre a orixe bioxeográfica, a cor do pelo, de ollos e de pel, e a idade dunha persoa a través da análise dunha mostra biolóxica que deixou no lugar dos feitos.
Nesta charla abordaremos os novos avances da xenética forense e as posibilidades desta ciencia na resolución de casos de criminalística biolóxica.


M. Victoria Otero Espinar, catedrática de Análise Matemática, Universidade de Santiago de Compostela, vicepresidenta da Real Sociedad Matemática Española.
“Tris-tras, coas matemáticas o terás”

Son moitos os fitos das matemáticas que contribúen a facer do mundo un lugar mellor. Nesta charla mostraranse algúns que teñen que ver cos avances da ciencia e da tecnoloxía, a organización das nosas sociedades, o carácter esencial das matemáticas para cumprir os obxectivos de desenvolvemento sostible e como as matemáticas están presentes en todo o que facemos.


María Teresa Moreira Vilar, catedrática de Enxeñería Química, Centro de Investigación Interdisciplinar en Tecnoloxías Ambientais (CRETUS), Universidade de Santiago de Compostela.

“Auga residual: de residuo a recurso”

Existe a crenza popular de que a auga residual é un refugallo ou unha carga contaminante da que hai que desfacerse e que ameaza con destruír o ecosistema da zona na que se verte. Aínda que ben é certo que unha vertedura directa produce numerosos efectos adversos sobre o medio (como, por exemplo, a eutrofización), a auga residual é, en realidade, un recurso valioso. A materia orgánica, o nitróxeno e o fósforo son algúns dos seus compoñentes máis proveitosos e poden transformarse en toda unha serie de produtos enerxéticos e fertilizantes. Con todo, o seu procesamento ou tratamento non é sinxelo e require toda unha serie de etapas nas que se separan cada un dos seus elementos ou recursos ou os eliminan. Para iso, as instalacións de tratamento de augas residuais actuais, tamén coñecidas como depuradoras, deben evolucionar e redeseñarse tendo en conta esta idea de recuperación e reutilización (clave á hora de adoptar un modelo de economía circular). Dentro deste contexto e cunha mirada ao futuro, nesta charla búscase informar acerca dos cambios que sufriron as plantas de tratamento de augas residuais ao incorporar novos avances tecnolóxicos que permiten facelas non só máis eficientes e reaproveitar en múltiples aplicacións unha auga de maior calidade, senón que reducen o seu impacto sobre o medio.


Manuel Caeiro Rodríguez, profesor contratado doutor en Enxeñería Telemática, Escola de Enxeñería de Telecomunicación, Universidade de Vigo.

 “Ciberseguridade: que son os hackers e por que precisamos deles”

Os hackers éticos traballan para empresas atacando os seus propios sistemas informáticos co obxectivo de determinar cales son os seus puntos vulnerables, para así poder fortalecerse e evitar ataques realmente maliciosos. Os posibles puntos de ataque inclúen os sistemas informáticos, os dispositivos e as redes de comunicacións, pero tamén as persoas usuarias e o persoal, pois a través de técnicas de enxeñería social poden ser vítimas de enganos coma a suplantación de identidade ou a recepción de mensaxes fraudulentas. A ciberseguridade precisa bos hackers que saiban escudriñar nas tecnoloxías e no uso que as persoas facemos delas, para así ir sempre un paso por diante de quen nos quere facer mal.


M.ª Ángeles Cid Blanco, catedrática de Microbioloxía, Facultade de Ciencias, Universidade da Coruña.

“Microalgas: microbios que fan funcionar o planeta en segredo”

As microalgas, descoñecidas para a maioría das persoas, son organismos diminutos e incribles. Os seus antepasados cambiaron o planeta e ocasionaron o primeiro episodio de contaminación ambiental ao producir enormes cantidades de osíxeno. De feito, máis da metade do osíxeno que respiramos provén da súa actividade fotosintética. Na actualidade, ademais de seguir sostendo a vida nos océanos formando o fitoplancto, tamén se cultivan para obter alimento, utilízanse en acuicultura, son unha fonte de biocombustibles, e mesmo podemos atopar algúns compoñentes de microalgas en produtos cosméticos. Pero tamén existe un lado escuro, xa que algunhas son tóxicas e, doutra banda, a actividade fundamental de todas elas está en perigo por mor da contaminación que xeramos os humanos.

 

Noticias relacionadas

 
		Arranca o III ciclo “Aida Fernández Ríos” da Deputación e a Real Academia Galega de Ciencias

Arranca o III ciclo “Aida Fernández Ríos” da Deputación e a Real Academia Galega de Ciencias

O programa incluirá oito conferencias entre maio e xuño e abordará temas como o alzhéimer, o cambio climático, a intelixencia artificial ou a tecnoloxía farmacéutica